NODYN ESBONIADOL
(Nid yw’r nodyn hwn yn rhan o’r Rheoliadau)
Mae’r Rheoliadau hyn wedi eu gwneud o dan bwerau a roddir i Weinidogion Cymru gan Ddeddf Henebion Hynafol ac Ardaloedd Archaeolegol 1979 (p. 46) (“Deddf 1979”). Maent yn gwneud darpariaeth ynghylch cytundebau partneriaeth dreftadaeth sy’n ymwneud â henebion cofrestredig yng Nghymru.
Mae Deddf 1979 yn amddiffyn henebion o ddiddordeb archaeolegol neu hanesyddol. Gall heneb fod yn adeilad, strwythur, gwaith, ogof neu gloddfa, neu safle. Mae Deddf 1979 yn darparu bod rhaid i Weinidogion Cymru gynnal cofnod (y cyfeirir ato fel “Cofrestr”) o henebion yng Nghymru sydd o bwysigrwydd cenedlaethol. Dim ond os ydynt wedi eu hawdurdodi gan Weinidogion Cymru y caniateir i fathau penodol o waith gael eu cyflawni ar “heneb gofrestredig”. Yr enw ar yr awdurdodiad hwn yw “cydsyniad heneb gofrestredig” ac fe’i rhoddir o dan Ran 1 o Ddeddf 1979.
Diwygiodd Deddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016 (dccc 4) Ddeddf 1979 i gyflwyno “cytundeb partneriaeth dreftadaeth”. Cytundeb yw hwn rhwng Gweinidogion Cymru a pherchennog heneb gofrestredig yng Nghymru neu berchennog tir sy’n ffinio â heneb gofrestredig o’r fath, neu yng nghyffiniau heneb gofrestredig o’r fath (y cyfeirir ato fel “tir cysylltiedig”). Gall fod partïon ychwanegol hefyd i gytundeb partneriaeth dreftadaeth, gan gynnwys unrhyw berson arall sydd â buddiant yn yr heneb neu’r tir cysylltiedig. Mae adran 9ZB(2) o Ddeddf 1979 yn darparu y caiff cytundeb partneriaeth dreftadaeth ymwneud â mwy nag un heneb gofrestredig.
Caiff cytundeb partneriaeth dreftadaeth roi cydsyniad heneb gofrestredig ar gyfer rhaglen waith a bennir yn y cytundeb. Dim ond at ddiben symud ymaith neu atgyweirio heneb gofrestredig y mae’r cytundeb yn gymwys iddi, neu unrhyw ran ohoni, neu i wneud unrhyw addasiadau neu ychwanegiadau i heneb o’r fath y caiff y gwaith gael ei wneud.
Mae adran 9ZB(3) o Ddeddf 1979 yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru wneud Rheoliadau i wneud darpariaeth bellach ynghylch cynnwys cytundebau partneriaeth dreftadaeth a’r gweithdrefnau ar gyfer cytuno ar gytundebau a’u terfynu.
Mae rheoliad 3 yn nodi materion y mae rhaid eu cynnwys mewn cytundeb partneriaeth dreftadaeth. Maent yn cynnwys pethau fel digon o wybodaeth i adnabod yr heneb gofrestredig neu dir cysylltiedig y mae’r cytundeb yn ymwneud â hi neu ag ef, a hyd y cytundeb.
Mae rheoliadau 4 a 5 yn gwneud darpariaeth ynghylch gofynion ymgynghori a chyhoeddusrwydd. Mae rheoliad 4 yn nodi’r gofynion ymgynghori a chyhoeddusrwydd y mae rhaid i Weinidogion Cymru gydymffurfio â hwy cyn iddynt ymrwymo i gytundeb partneriaeth dreftadaeth neu fod cytundeb presennol yn cael ei amrywio i gynnwys un neu ragor o henebion cofrestredig ychwanegol, neu fod hyd y cytundeb yn cael ei estyn. Maent yn cynnwys ymgynghori â pherchennog a meddiannydd y tir, ac â’r awdurdodau lleol perthnasol, a rhoi cyhoeddusrwydd i gytundebau partneriaeth dreftadaeth drafft neu amrywiadau drafft ar gytundebau drwy ddulliau electronig am nifer penodedig o ddiwrnodau.
Mae rheoliad 5 yn darparu bod rhaid i Weinidogion Cymru gyhoeddi rhestr, drwy ddulliau electronig, o gytundebau partneriaeth dreftadaeth sydd mewn effaith a bod rhaid iddynt ddiweddaru’r rhestr cyn gynted ag y bo’n ymarferol ar ôl ymrwymo i gytundeb partneriaeth dreftadaeth newydd neu os caiff amrywiadau eu gwneud.
Mae rheoliadau 6 i 8 yn darparu ar gyfer gweithdrefn y caiff Gweinidogion Cymru ei defnyddio, drwy orchymyn (“gorchymyn terfynu”) i derfynu cytundeb partneriaeth dreftadaeth, neu ddarpariaeth mewn cytundeb o’r fath, heb gytundeb partïon eraill y cytundeb. Dim ond pan fyddant yn cyflwyno hysbysiad o’u bwriadau i’r partïon eraill (“hysbysiad o’r bwriad i derfynu”) a bod amodau penodedig wedi eu bodloni y caiff Gweinidogion Cymru wneud hynny. Caiff yr hysbysiad o’r bwriad i derfynu, ymhlith pethau eraill, ddarparu nad yw unrhyw waith a awdurdodwyd gan y cytundeb wedi ei awdurdodi mwyach ac na chaniateir ei gyflawni ar ddyddiad a bennir yn yr hysbysiad neu ar ôl hynny. Mae’r amodau’n cynnwys rhoi cyfle i bartïon eraill y cytundeb a phersonau eraill sydd â buddiant i wrthwynebu’r gorchymyn terfynu.
Mae rheoliad 9 yn darparu bod rhaid i Weinidogion Cymru, ar ôl gwneud gorchymyn terfynu, ei anfon at bersonau penodedig, gan gynnwys partïon eraill y cytundeb.
Mae rheoliad 10 yn atgynhyrchu adran 9 o Ddeddf 1979, gydag addasiadau, i wneud darpariaeth ynghylch digollediad y gall fod rhaid i Weinidogion Cymru ei dalu pan fyddant yn cyflwyno hysbysiad o’r bwriad i derfynu neu’n gwneud gorchymyn terfynu. Os oes parti i’r cytundeb wedi mynd i wariant penodedig neu wedi dioddef colled neu ddifrod fel arall, gall fod yn ofynnol i Weinidogion Cymru ddigolledu’r person hwnnw.
Mae rheoliad 11 a’r Atodlen yn datgymhwyso neu’n addasu darpariaethau eraill Deddf 1979 at ddibenion cytundebau partneriaeth dreftadaeth. Mae’r darpariaethau yn gosod rheolau ar gyfer asesu’r digollediad sy’n daladwy pan fo Gweinidogion Cymru yn cyflwyno hysbysiad o’r bwriad i derfynu neu’n gwneud gorchymyn terfynu, ac yn rhoi pŵer i berson a awdurdodir gan Weinidogion Cymru i fynd ar dir i arolygu heneb gofrestredig mewn cysylltiad â chynnig i derfynu cytundeb partneriaeth dreftadaeth.
Ystyriwyd Cod Ymarfer Gweinidogion Cymru ar gynnal Asesiadau Effaith Rheoleiddiol mewn perthynas â’r Rheoliadau hyn. O ganlyniad, lluniwyd asesiad effaith rheoleiddiol o’r costau a’r manteision sy’n debygol o ddeillio o gydymffurfio â’r Rheoliadau hyn. Gellir cael copi oddi wrth: Cadw, Tŷ’r Afon, Heol Bedwas, Caerffili, CF83 8WT ac ar wefan Llywodraeth Cymru ar www.llyw.cymru.