NODYN ESBONIADOL
(Nid yw’r nodyn hwn yn rhan o’r Rheoliadau)
Mae’r Rheoliadau hyn yn diwygio Rheoliadau Pwyllgorau Safonau (Cymru) 2001 (2001/2283 (Cy. 172)) (“y Rheoliadau Pwyllgorau Safonau”), Rheoliadau Ymchwiliadau Llywodraeth Leol (Swyddogaethau Swyddogion Monitro a Phwyllgorau Safonau) (Cymru) 2001 (2001/2281 (Cy. 171)) (“y Rheoliadau Swyddogaethau”), a Rheoliadau Pwyllgorau Safonau (Caniatáu Gollyngiadau) (Cymru) 2001 (2001/2279 (Cy. 169)) (“y Rheoliadau Gollyngiadau”) er mwyn gwneud newidiadau i’r modd y mae’r system sy’n llywodraethu ymddygiad aelodau yn gweithredu gyda’r nod o wella democratiaeth leol.
Mae rheoliad 2 yn diwygio’r Rheoliadau Pwyllgorau Safonau ac yn gwneud darpariaeth:
- yn diwygio’r darpariaethau presennol er mwyn hwyluso gweithrediad cyd-bwyllgorau safonau;
- yn diwygio’r darpariaethau presennol sy’n ymwneud â hyd cyfnod swydd aelodau o bwyllgorau safonau; ac
- yn egluro bod awdurdod perthnasol wedi ei eithrio rhag sicrhau bod yr adroddiad neu’r argymhellion ar ymchwiliad ar gael i’r cyhoedd edrych arnynt hyd nes y bydd trafodion camymddygiad wedi dod i ben.
Mae rheoliad 3 yn diwygio’r Rheoliadau Swyddogaethau ac yn cynnwys darpariaeth:
- yn galluogi swyddog monitro a phwyllgor safonau un awdurdod i atgyfeirio adroddiad neu argymhellion y swyddog monitro i bwyllgor safonau awdurdod arall iddo ddyfarnu arnynt; a
- yn manylu ar y weithdrefn ar gyfer apelio yn erbyn penderfyniad pwyllgor safonau.
Mae rheoliad 4 yn diwygio’r Rheoliadau Gollyngiadau er mwyn darparu gweithdrefn ar gyfer atgyfeirio cais aelod am ollyngiad i bwyllgor safonau awdurdod arall iddo ddyfarnu arno.
Dyma fanylion y darpariaethau—

Rheoliad 2
Cyd-bwyllgorau Safonau
Mae Rhan III o Ddeddf Llywodraeth Leol 2000 (“Deddf 2000”) yn gwneud darpariaeth mewn cysylltiad ag ymddygiad aelodau a chyflogeion awdurdodau lleol.
Mae adran 53(1) o Ddeddf 2000 yn ei gwneud yn ofynnol i bob awdurdod perthnasol yng Nghymru, hynny yw, cynghorau sir a chynghorau bwrdeistref sirol, awdurdodau tân ac achub ac awdurdodau Parciau Cenedlaethol ond nid, at y diben hwn, gynghorau cymuned, sefydlu pwyllgor safonau sydd i gael y swyddogaethau a roddir iddo gan neu o dan Ran III o Ddeddf 2000.
Diwygiodd Deddf Llywodraeth Leol (Democratiaeth) (Cymru) 2013 (“Deddf 2013”) adran 53(1) o Ddeddf 2000 er mwyn galluogi dau awdurdod perthnasol neu ragor i sefydlu cyd-bwyllgor safonau.
Yn unol ag adran 53(11) o Ddeddf 2000, caiff Gweinidogion Cymru wneud darpariaeth, drwy reoliadau, ynghylch (ymhlith pethau eraill) maint, aelodaeth a thrafodion pwyllgorau safonau awdurdodau perthnasol yng Nghymru gan gynnwys cyd-bwyllgorau, ac unrhyw is-bwyllgorau a sefydlir o dan adrannau 54A neu 56 o Ddeddf 2000.
Mae rheoliad 2 yn diwygio’r Rheoliadau Pwyllgorau Safonau er mwyn hwyluso gweithrediad cyd-bwyllgorau safonau. Mae’n gwneud darpariaeth ar gyfer penodi aelodau pwyllgor cymunedol ac aelodau annibynnol i gyd-bwyllgor safonau; mae’n cyfyngu ar nifer yr aelodau gweithredol o gyd-bwyllgorau safonau; ac mae’n gwneud darpariaeth sy’n sicrhau bod swyddog monitro o un o’r awdurdodau perthnasol cyfansoddol yn bresennol ym mhob cyfarfod o gyd-bwyllgor safonau. Yn unol â’r diwygiadau yn rheoliad 2 caiff swyddogaethau pwyllgor safonau o fewn rheoliadau 13 i 17 o’r Rheoliadau Pwyllgorau Safonau gael eu cyflawni, yn achos cyd-bwyllgor safonau, gan unrhyw un o awdurdodau perthnasol cyfansoddol cyd-bwyllgor safonau.
Gwneir darpariaeth o fewn rheoliad 2 hefyd sy’n diwygio hyd cyfnod swydd aelodau o bwyllgorau safonau.
Cyhoeddi Adroddiadau Camymddygiad
Mae adran 51(1) o Ddeddf 2000 yn gosod dyletswydd ar yr holl awdurdodau perthnasol yng Nghymru i fabwysiadu cod sy’n pennu’r safonau ymddygiad a ddisgwylir gan eu haelodau a’u haelodau cyfetholedig.
O dan adran 69 o Ddeddf 2000 caiff Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru ymchwilio i unrhyw honiadau bod aelodau neu aelodau cyfetholedig (neu gyn aelodau neu gyn aelodau cyfetholedig) wedi torri cod ymddygiad awdurdod perthnasol yng Nghymru.
Pan fo Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru yn rhoi’r gorau i ymchwiliad o’r fath cyn iddo gael ei gwblhau (o dan adran 70(4) o Ddeddf 2000) caniateir atgyfeirio’r mater sy’n destun yr ymchwiliad i swyddog monitro yr awdurdod perthnasol.
Neu fel arall, pan fo Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru yn dyfarnu (o dan adran 71(2) o Ddeddf 2000) ei bod yn briodol i’r mater gael ei atgyfeirio i swyddog monitro yr awdurdod perthnasol, rhaid i’r Ombwdsmon lunio adroddiad ar ganlyniad yr ymchwiliad a’i anfon at y swyddog monitro ac at bwyllgor safonau yr awdurdod.
Mae rheoliad 2 yn gwneud darpariaeth i eithrio pwyllgor neu is-bwyllgor safonau rhag trefnu bod adroddiad neu argymhellion camymddygiad ar gael i’r cyhoedd edrych arnynt hyd nes y bydd trafodion camymddygiad o dan y Rheoliadau Swyddogaethau wedi dod i ben. Mae’r rheoliad hefyd yn nodi’r digwyddiadau a fydd yn dynodi diwedd y trafodion ac yn sbarduno’r rhwymedigaeth i gyhoeddi’r deunyddiau cyn gynted ag y bo’n rhesymol ymarferol.

Rheoliad 3
Mae adran 73 o Ddeddf 2000 yn galluogi Gweinidogion Cymru i wneud rheoliadau sy’n pennu sut i ymdrin â materion a atgyfeirir at swyddog monitro a phwyllgor safonau. Mae’r Rheoliadau Swyddogaethau yn nodi cyfrifoldebau’r swyddog monitro a’r pwyllgor safonau mewn perthynas ag ymchwiliad, llunio adroddiad a chanlyniad ymchwiliad.
Diwygiodd adran 69 o Ddeddf 2013 y pŵer i wneud rheoliadau yn adran 73 o Ddeddf 2000 er mwyn caniatáu i Weinidogion Cymru wneud darpariaeth sy’n galluogi swyddog monitro neu bwyllgor safonau i atgyfeirio adroddiad neu argymhellion sy’n ymwneud ag ymchwiliad camymddygiad i bwyllgor safonau awdurdod perthnasol arall. Mae rheoliad 3 yn diwygio’r Rheoliadau Swyddogaethau er mwyn nodi’r weithdrefn sydd i’w dilyn wrth wneud atgyfeiriad o’r fath.
Mewn perthynas â hawl aelod i apelio yn erbyn penderfyniad pwyllgor safonau, mae rheoliad 3 yn darparu na all apêl fynd yn ei blaen oni bai bod llywydd Panel Dyfarnu Cymru, neu enwebai, wedi rhoi caniatâd i’r apêl fynd yn ei blaen yn gyntaf. Nodir y weithdrefn a’r amserlen sy’n gymwys i gais am ganiatâd i apelio o fewn y rheoliad hefyd.

Rheoliad 4
Mae rheoliad 4 yn diwygio’r Rheoliadau Gollyngiadau fel y gall cais am ollyngiad gan aelod gael ei atgyfeirio i bwyllgor safonau awdurdod perthnasol arall iddo ddyfarnu arno. Mae’r rheoliad hefyd yn gwneud darpariaeth ar gyfer categori ychwanegol o ollyngiad cyffredinol.
Ystyriwyd Cod Ymarfer Gweinidogion Cymru ar gynnal Asesiadau Effaith Rheoleiddiol mewn perthynas â’r Rheoliadau hyn. O ganlyniad, lluniwyd asesiad effaith rheoleiddiol o’r costau a’r manteision sy’n debygol o ddeillio o gydymffurfio â’r Rheoliadau hyn. Gellir cael copi oddi wrth: Yr Is-adran Democratiaeth Llywodraeth Leol, Llywodraeth Cymru, Parc Cathays, Caerdydd, CF10 3NQ.