http://www.legislation.gov.uk/asc/2025/4/section/89/welshDeddf Tomenni Mwyngloddiau a Chwareli Nas Defnyddir (Cymru) 2025cyStatute Law Database2026-04-16Expert Participation2025-09-12 RHAN 5 89 1 Mae’r adran hon yn gymwys at ddibenion y Ddeddf hon. 2 Ystyr “tir y Goron” yw tir y ceir buddiant y Goron neu fuddiant Dugiaeth ynddo. 3 Ystyr “buddiant y Goron” yw ystâd neu fuddiant— a sy’n perthyn i’w Fawrhydi yn hawl y Goron neu yn hawl Ei ystadau preifat, neu b sy’n perthyn i adran o’r llywodraeth neu sy’n cael ei ddal mewn ymddiriedolaeth ar gyfer Ei Fawrhydi at ddibenion adran o’r llywodraeth. 4 Ystyr “buddiant Dugiaeth” yw ystâd neu fuddiant— a sy’n perthyn i’w Fawrhydi yn hawl Dugiaeth Caerhirfryn, neu b sy’n perthyn i Ddugiaeth Cernyw. 5 Ystyr “buddiant preifat” mewn perthynas â thir y Goron, yw ystâd neu fuddiant nad yw’n fuddiant y Goron nac yn fuddiant Dugiaeth. 6 Ystyr “awdurdod priodol y Goron”— a mewn perthynas â thir y Goron, yw— i yn achos tir sy’n perthyn i’w Fawrhydi yn hawl y Goron ac sy’n ffurfio rhan o ystad y Goron, Comisiynwyr Ystad y Goron; ii mewn perthynas ag unrhyw dir arall sy’n perthyn i’w Fawrhydi yn hawl y Goron, yr adran o’r llywodraeth sy’n rheoli’r tir; iii mewn perthynas â thir sy’n perthyn i’w Fawrhydi yn hawl ei ystadau preifat, person a benodir gan Ei Fawrhydi yn ysgrifenedig o dan y Llofnod Brenhinol neu, os na wneir unrhyw benodiad o’r fath, Gweinidogion Cymru; iv mewn perthynas â thir sy’n perthyn i’w Fawrhydi yn hawl Dugiaeth Caerhirfryn, Canghellor y Ddugiaeth; v mewn perthynas â thir sy’n perthyn i Ddugiaeth Cernyw, person a benodir gan Ddug Cernyw, neu gan y person sy’n meddu ar y Ddugiaeth am y tro; vi yn achos tir sy’n perthyn i adran o’r llywodraeth neu sy’n cael ei ddal mewn ymddiriedolaeth ar gyfer Ei Fawrhydi at ddibenion adran o’r llywodraeth, yr adran; b mewn unrhyw achos arall, y Trysorlys. 7 Mae “y Goron” i’w drin fel pe bai’n cynnwys Comisiwn y Senedd. 8 Rhaid atgyfeirio unrhyw gwestiwn sy’n codi ynghylch pwy yw awdurdod priodol y Goron mewn perthynas ag unrhyw dir i’r Trysorlys, y mae ei benderfyniad yn derfynol. 9 Yn yr adran hon— a mae cyfeiriadau at ystadau preifat Ei Fawrhydi i’w darllen yn unol ag adran 1 o Ddeddf Ystadau Preifat y Goron 1862 (p. 37); b mae cyfeiriadau at adran o’r llywodraeth yn cynnwys Gweinidog y Goron a Chomisiwn y Senedd (a gweler adran 85 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 (p. 32), sy’n darparu bod cyfeiriadau at adran o’r llywodraeth yn cynnwys Gweinidogion Cymru, y Prif Weinidog a’r Cwnsler Cyffredinol). A. 89 mewn grym ar 12.9.2025, gweler a. 92(1)