RHAN 4

ARDALOEDD CADWRAETH

Dynodi ardaloedd cadwraeth

Dynodi ardaloedd o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig yn ardaloedd cadwraeth
158
1
Rhaid i awdurdod cynllunio—
a
o bryd i’w gilydd benderfynu pa rannau o’i ardal sy’n ardaloedd o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig y mae’n ddymunol diogelu neu wella eu cymeriad neu eu golwg, a
b
dynodi’r rhannau hynny yn ardaloedd cadwraeth.
2
Caiff awdurdod cynllunio amrywio neu ganslo dynodiad.
3
Os yw awdurdod cynllunio yn dynodi ardal gadwraeth, neu’n amrywio neu’n canslo dynodiad, rhaid iddo roi hysbysiad ei fod wedi gwneud hynny i Weinidogion Cymru.
4
Rhaid i’r hysbysiad gynnwys digon o wybodaeth i adnabod yr ardal yr effeithir arni.
5
Rhaid i’r awdurdod cynllunio gyhoeddi’r hysbysiad gydag eglurhad o effaith y dynodiad, yr amrywiad neu’r canslo—
a
yn y London Gazette, a
b
mewn o leiaf un papur newydd sy’n cylchredeg yn ardal yr awdurdod.
6
Mae dynodiad o dan yr adran hon yn bridiant tir lleol.

Dyletswyddau sy’n ymwneud ag ardaloedd cadwraeth

Dyletswydd i lunio a chyhoeddi cynigion ar gyfer diogelu a gwella ardaloedd cadwraeth
159
1
Rhaid i awdurdod cynllunio o bryd i’w gilydd lunio a chyhoeddi cynigion ar gyfer diogelu a gwella unrhyw ran o’i ardal sy’n ardal gadwraeth.
2
Rhaid i’r awdurdod gyflwyno’r cynigion i’w hystyried i gyfarfod cyhoeddus a gynhelir yn yr ardal gadwraeth y mae’r cynigion yn ymwneud â hi neu, pan na fo lle addas yn yr ardal gadwraeth, mor agos iddi ag y bo’n rhesymol ymarferol.
3
Rhaid i’r awdurdod roi sylw i unrhyw safbwyntiau, ynghylch y cynigion, a fynegir yn y cyfarfod.

Arfer swyddogaethau cynllunio: dyletswydd gyffredinol sy’n ymwneud ag ardaloedd cadwraeth
160
1
Wrth arfer swyddogaeth gynllunio mewn perthynas ag adeilad neu dir arall mewn ardal gadwraeth, rhaid i berson roi sylw arbennig i ddymunoldeb diogelu neu wella cymeriad neu olwg yr ardal honno.
2
Yn yr adran hon ystyr “swyddogaeth gynllunio” yw unrhyw swyddogaeth o dan neu yn rhinwedd y canlynol—
a
Rhan 3, y Rhan hon, Rhan 5 neu Ran 7 fel y mae’n gymwys at ddibenion unrhyw un neu ragor o’r Rhannau hynny,
b
Deddf Cynllunio Gwlad a Thref 1990 (p. 8), neu
c
adran 70 neu 73 o Ddeddf Diwygio Cyfraith Lesddaliad, Tai a Datblygu Trefol 1993 (p. 28) (cynlluniau rheoli ystad).

Rheolaethu dymchwel mewn ardaloedd cadwraeth

Gofyniad i ddymchweliad gael ei awdurdodi
161
1
Ni chaiff person gyflawni gwaith ar gyfer dymchwel adeilad y mae’r adran hon yn gymwys iddo, neu beri i waith o’r fath gael ei gyflawni, oni bai bod y gwaith wedi ei awdurdodi o dan adran 162.
2
Mae’r adran hon yn gymwys i unrhyw adeilad mewn ardal gadwraeth, ac eithrio—
a
adeilad sy’n heneb gofrestredig (ond gweler adran 11);
b
adeilad rhestredig (ond gweler adran 88);
c
adeilad o ddisgrifiad a bennir mewn rheoliadau a wneir gan Weinidogion Cymru;
d
adeilad o ddisgrifiad a bennir mewn cyfarwyddyd a roddir i awdurdod cynllunio unigol gan Weinidogion Cymru.
3
Caiff Gweinidogion Cymru gyfarwyddo awdurdod cynllunio bod yr adran hon, er gwaethaf unrhyw ddarpariaeth a wneir gan reoliadau o dan is-adran (2)(c), i fod yn gymwys i adeilad o ddisgrifiad a bennir yn y cyfarwyddyd.
4
Nid yw is-adran (1) yn gwahardd gwaith a gyflawnir gan neu ar ran y Goron o dan yr amgylchiadau a nodir ym mharagraffau (a) i (d) o adran 117(4) (gwaith brys).
5
Mae Atodlen 11 yn gwneud darpariaeth ynghylch effaith yr adran hon yn peidio â bod yn gymwys i adeilad.

Awdurdodi dymchweliad drwy gydsyniad ardal gadwraeth
162
1
Mae gwaith ar gyfer dymchwel adeilad y mae adran 161 yn gymwys iddo wedi ei awdurdodi—
a
os yw cydsyniad ysgrifenedig i’w gyflawni wedi ei roi gan yr awdurdod cynllunio y mae’r adeilad yn ei ardal neu gan Weinidogion Cymru, a
b
os yw’r gwaith yn cael ei gyflawni yn unol â thelerau’r cydsyniad (gan gynnwys unrhyw amodau sydd ynghlwm wrtho).
2
Pan—
a
bo gwaith ar gyfer dymchwel adeilad y mae adran 161 yn gymwys iddo wedi ei gyflawni heb gael ei awdurdodi, a
b
bo’r awdurdod cynllunio neu Weinidogion Cymru yn rhoi cydsyniad ysgrifenedig ar gyfer y gwaith,
mae’r gwaith wedi ei awdurdodi o adeg rhoi’r cydsyniad hwnnw.
3
Cyfeirir at gydsyniad o dan is-adran (1) neu (2) yn y Ddeddf hon fel cydsyniad ardal gadwraeth.

Cymhwyso Rhan 3 i ardaloedd cadwraeth
163
1
Mae’r darpariaethau a ganlyn yn Rhan 3 yn gymwys mewn perthynas ag adeiladau y mae adran 161 yn gymwys iddynt fel y maent yn gymwys i adeiladau rhestredig—
a
Pennod 2 (rheolaethu gwaith), ac eithrio—
i
adrannau 88 a 89;
ii
adran 90(1)(c) a (4)(b);
iii
adran 95;
iv
adran 96(2);
v
adran 97(5), (6) ac (9);
vi
adrannau 98(3)(b) a 99(5);
vii
adran 101(2);
viii
adran 104(3);
ix
adran 111(5) ac (8);
b
Pennod 4 (gorfodi), ac eithrio—
i
adran 117(5);
ii
adran 118;
iii
adran 128(3)(c);
c
Pennod 6 (cyffredinol), ac eithrio—
i
adran 152(1), (2), (3)(b) a (5)(c) i (e);
ii
adran 156.
2
Wrth eu cymhwyso mewn perthynas ag adeiladau y mae adran 161 yn gymwys iddynt—
a
mae’r darpariaethau a gymhwysir gan is-adran (1) i’w darllen fel be bai—
i
unrhyw gyfeiriad at gydsyniad adeilad rhestredig yn gyfeiriad at gydsyniad ardal gadwraeth;
ii
unrhyw gyfeiriad at gymeriad adeilad rhestredig yn gyfeiriad at gymeriad neu olwg yr ardal gadwraeth y mae’r adeilad ynddi;
iii
unrhyw gyfeiriad arall at adeilad rhestredig yn gyfeiriad at adeilad y mae adran 161 yn gymwys iddo;
iv
unrhyw gyfeiriad at adran 88 yn gyfeiriad at adran 161;
b
mae’r darpariaethau a gymhwysir gan is-adran (1)(a) i’w darllen fel pe bai—
i
yn adran 98(3)(a), y cyfeiriad at adran 89(2) yn gyfeiriad at adran 162(2);
ii
yn adran 99(3), “adrannau 90 i 94” wedi ei roi yn lle “adrannau 90 i 95”;
c
mae’r darpariaethau a gymhwysir gan is-adran (1)(b) i’w darllen fel pe bai—
i
yn adrannau 117(4), 121(4) a 127(2)(d), y cyfeiriadau at ddiogelu’r adeilad wedi eu hepgor;
ii
yn adran 126(1), y cyfeiriad at adran 89(2) yn gyfeiriad at adran 162(2);
iii
yn adran 127(2), “nad oes angen cadw’r adeilad er lles diogelu neu wella cymeriad neu olwg yr ardal gadwraeth y mae ynddi” wedi ei roi yn lle paragraff (a);
d
mae’r darpariaethau a gymhwysir gan is-adran (1)(c) i’w darllen fel pe bai, yn adran 152(3)(c), y cyfeiriad at adran 118 wedi ei hepgor.
3
Caiff Gweinidogion Cymru drwy reoliadau ddiwygio’r adran hon i wneud darpariaeth ychwanegol neu ddarpariaeth wahanol ynghylch cymhwyso Penodau 2, 4 a 6 o Ran 3 mewn perthynas ag adeiladau y mae adran 161 yn gymwys iddynt.

Diogelu adeiladau mewn ardaloedd cadwraeth ar frys

Gwaith brys i ddiogelu adeiladau mewn ardaloedd cadwraeth
164
1
Mae is-adran (2) yn gymwys pan fo Gweinidogion Cymru yn ystyried bod diogelu adeilad mewn ardal gadwraeth yn bwysig ar gyfer cynnal cymeriad neu olwg yr ardal honno.
2
Caiff Gweinidogion Cymru gyfarwyddo bod adran 144 (gwaith brys) yn gymwys i’r adeilad fel y mae’n gymwys i adeiladau rhestredig.
3
Pan fo cyfarwyddyd yn cael effaith mewn perthynas ag adeilad—
a
mae adrannau 144 i 146 i’w darllen fel pe bai cyfeiriadau at adeilad rhestredig yn gyfeiriadau at yr adeilad;
b
mae adran 144(7) i’w darllen fel pe bai paragraff (b) wedi ei hepgor.

Grantiau a chytundebau ardaloedd cadwraeth

Grant gan Weinidogion Cymru ar gyfer diogelu neu wella ardaloedd cadwraeth
165
1
Caiff Gweinidogion Cymru roi grantiau i dalu unrhyw wariant perthnasol y maent yn ystyried ei fod wedi gwneud neu y bydd yn gwneud cyfraniad sylweddol at ddiogelu neu wella cymeriad neu olwg ardal gadwraeth.
2
Mae gwariant yn berthnasol at ddibenion is-adran (1) os aed iddo neu os eir iddo wrth wneud y gwaith diogelu neu wella a grybwyllir yn yr is-adran honno, mewn cysylltiad â’r gwaith diogelu neu wella hwnnw, neu gyda golwg ar hybu’r gwaith diogelu neu wella hwnnw.
3
Mae’r darpariaethau a ganlyn yn yr adran hon yn gymwys pan—
a
bo Gweinidogion Cymru yn rhoi grant o dan is-adran (1) mewn perthynas ag adeilad neu dir arall ar delerau sy’n darparu y gellir ei adennill o dan yr adran hon, a
b
cyn neu wrth roi’r grant, fo Gweinidogion Cymru yn rhoi hysbysiad ysgrifenedig i dderbynnydd y grant sy’n—
i
crynhoi effaith yr adran hon, a
ii
pennu cyfnod, sy’n dechrau â’r diwrnod y rhoddir y grant ac sy’n dod i ben heb fod yn hwy na 10 mlynedd ar ôl y diwrnod hwnnw, y gellir adennill y grant ynddo yn unol ag is-adrannau (5) i (7) (“y cyfnod adennill”).
4
Os na chydymffurfir ag unrhyw un neu ragor o amodau a osodir wrth roi’r grant, caiff Gweinidogion Cymru adennill swm y grant, neu unrhyw ran o’r swm hwnnw, oddi wrth dderbynnydd y grant.
5
Mae is-adrannau (6) a (7) yn gymwys os, yn ystod y cyfnod adennill—
a
caiff y cyfan neu ran o’r buddiant yr oedd derbynnydd y grant yn ei ddal, ar y diwrnod y rhoddwyd y grant, yn yr adeilad neu dir arall (“y buddiant perthnasol”) y mae’r grant yn ymwneud ag ef ei waredu neu ei gwaredu, a
b
caiff y gwarediad ei wneud drwy werthu, drwy gyfnewid neu drwy les am gyfnod o 21 o flynyddoedd o leiaf.
6
Os caiff y gwarediad ei wneud gan dderbynnydd y grant neu gan berson y mae derbynnydd y grant wedi rhoi rhan o’r buddiant perthnasol iddo, caiff Gweinidogion Cymru adennill swm y grant, neu unrhyw ran o’r swm hwnnw, oddi wrth dderbynnydd y grant.
7
Os caiff y gwarediad ei wneud gan berson y mae derbynnydd y grant wedi rhoi’r cyfan o’r buddiant perthnasol iddo, caiff Gweinidogion Cymru adennill swm y grant, neu unrhyw ran o’r swm hwnnw, oddi wrth y person y rhoddwyd y rhodd iddo.
8
Ni chaiff Gweinidogion Cymru adennill symiau o dan yr adran hon sydd, gyda’i gilydd, yn fwy na swm y grant.
9
Yn yr adran hon mae cyfeiriadau at roi buddiant i berson yn gyfeiriadau at ei roi i’r person yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol, ac eithrio ar farwolaeth deiliad y buddiant.

Cytundebau ardaloedd cadwraeth
166
1
Caiff Gweinidogion Cymru wneud cytundeb ardal gadwraeth ag un neu ragor o awdurdodau cynllunio.
2
Mae cytundeb ardal gadwraeth yn gytundeb y bydd swm penodedig o arian yn cael ei roi o’r neilltu am gyfnod penodedig o flynyddoedd at ddiben rhoi grantiau ar gyfer atgyweirio adeiladau sydd mewn ardal gadwraeth ac—
a
sydd wedi eu cynnwys mewn rhestr a lunnir at ddibenion y cytundeb gan y partïon iddo, neu ganddynt hwy ac awdurdodau cynllunio eraill, neu
b
a ddangosir ar fap a luniwyd at y dibenion hynny gan y partïon, neu ganddynt hwy ac awdurdodau cynllunio eraill.
3
Caiff Gweinidogion Cymru dalu grant at ddibenion cytundeb ardal gadwraeth i awdurdod cynllunio sy’n barti i’r cytundeb neu i unrhyw berson arall.
4
Caiff Gweinidogion Cymru wneud trefniadau ag unrhyw awdurdod o’r fath ynghylch sut y mae’r cytundeb i’w gyflawni (gan gynnwys trefniadau ar gyfer cynnig a thalu grantiau o dan yr adran hon).
5
Mae adran 165(4) i (9) yn gymwys i grant o dan yn yr adran hon, ond gan gymryd bod y cyfnod adennill yn 3 blynedd sy’n dechrau â’r diwrnod y rhoddir y grant.
A. 166 ddim mewn grym ar y Cydsyniad Brenhinol, gweler a. 212(2)
A. 162 ddim mewn grym ar y Cydsyniad Brenhinol, gweler a. 212(2)
A. 158 ddim mewn grym ar y Cydsyniad Brenhinol, gweler a. 212(2)
A. 161(2)(c) mewn grym ar 9.9.2024 gan O.S. 2024/860, ergl. 2(1)(l)
A. 159 ddim mewn grym ar y Cydsyniad Brenhinol, gweler a. 212(2)
A. 163 ddim mewn grym ar y Cydsyniad Brenhinol, gweler a. 212(2)
A. 164 ddim mewn grym ar y Cydsyniad Brenhinol, gweler a. 212(2)
A. 160 ddim mewn grym ar y Cydsyniad Brenhinol, gweler a. 212(2)
A. 165 ddim mewn grym ar y Cydsyniad Brenhinol, gweler a. 212(2)
A. 161 ddim mewn grym ar y Cydsyniad Brenhinol, gweler a. 212(2)
Rhnau. 3-5 cymhwyso (4.11.2024) gan S.I. 1999/1736, ergl. 11(1) (fel y'u diwygiwyd gan Rheoliadau Deddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2023 (Darpariaeth Ganlyniadol) (Is-ddeddfwriaeth) 2024 (O.S. 2024/924), rhlau. 1(2), 23(a))
A. 161(1)(2)(a)(b)(d), (3)-(5) mewn grym ar 4.11.2024 gan O.S. 2024/860, ergl. 3(c)
A. 158 mewn grym ar 4.11.2024 gan O.S. 2024/860, ergl. 3(c)
A. 159 mewn grym ar 4.11.2024 gan O.S. 2024/860, ergl. 3(c)
A. 160 mewn grym ar 4.11.2024 gan O.S. 2024/860, ergl. 3(c)
A. 162 mewn grym ar 4.11.2024 gan O.S. 2024/860, ergl. 3(c)
A. 163 mewn grym ar 4.11.2024 gan O.S. 2024/860, ergl. 3(c)
A. 164 mewn grym ar 4.11.2024 gan O.S. 2024/860, ergl. 3(c)
A. 165 mewn grym ar 4.11.2024 gan O.S. 2024/860, ergl. 3(c)
A. 166 mewn grym ar 4.11.2024 gan O.S. 2024/860, ergl. 3(c)
A. 161(1) eithrio (4.11.2024) gan Rheoliadau Adeiladau Rhestredig ac Ardaloedd Cadwraeth (Gweithdrefn a Chyfradd Llog) (Cymru) 2024 (O.S. 2024/930), rhlau. 1(2), 23
A. 162(1)(a) addasu (4.11.2024) gan S.I. 2016/56, Atod. 5 para. 1 (as wedi ei amnewid gan Rheoliadau Deddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2023 (Darpariaeth Ganlyniadol) (Is-ddeddfwriaeth) 2024 (O.S. 2024/924), rhlau. 1(2), 83)